УАСÆГОЙ

УАСÆГОЙ
Ирон адæмон сфæлдыстады мæргътыл бирæ таурæгътæ ис. Уыдон сын æвдисынц сæ мифологион равзæрд, сæ æцæг миниуджытæ. Ис Уасæгойыл дæр ахæм таурæгъ. «Хорз, æфсармджын æмæ фæрныг хæдзары бахъомыл рæсугъд, гуырвидауц, зæвæттæм дзыккуджын чызг. Бинонты уарзон, мады хъæбысы хъомылгонд. Ницæмæй йæ фæлмæцын кодтой. Суанг ма йын йæ даргъ сæрыхъуынтæ дæр йæ мад фаста æмæ быдта.
Буцхаст, æнæрцæф чызг йæ чындздзон кармæ куы бахæццæ, уæд йæ амонд хорзæй ссардта. Йæ мойы хæдзары бæрцæй цалдæр боны куы ацард, уæд йæ сæр цæхсын æрымысыд. Тæвд дон, хуырх æрцæттæ кодта йæ уаты. Йæ сæр цæхсадта, фæлæ йæ даргъ, зæвæттæм сæрыхъуынтæ куыд ныффаса, уымæн ницы амал ардта. Сæры астæуæй сыл сæрвасæн æруадзы, æмæ йын уæхсчытæй дæлдæр нал комы, сæры хъуынтæ ныссуйтæ сты. Уырдыгæй дæлдæрты сæм бавналы æмæ та чысыл дæлдæры сæрвасæн сæрыхъуынты ныссæдзы. Йæ даргъ сæрыхъуынты райваз-байваз, ратон-батон кæны, æмæ схъуырдухæн, фæлæ сын сæ ныллæгъз кæнынæн ницы фæрæз ары. Сфæлмæцыд сæ. Цы ма сæ фæкæна уыцы хуызы. Раст сыл хæсгард æрбауадз æмæ сæ уæхсчытæй дæлæмæ ахауын кæн, уыцы фæндон дæр æм фæзынд. Фæлæ йæ мадæй нæ бауæндыд. Стæй йæ мойæ, æфсинæй дæр æдас нæ уыд. Йе 'нæбондзинадæй йæ зæрдæ суынгæг, æмæ хæкъуырццæй кæуын райдыдта.
Уыцы рæстæджы йæ хицау къæлæтджыныл бадт тыргъы. Йæ чындзы хъынцъым йæ хъустыл æруад, æмæ йæм уаты рудзынгæй аивæй бакаст. Уый хуыссæныл ныддæлгом æмæ кæуы. Йæ æрдæгфаст сæрыхъуынтæ йын бафиппайдта æмæ бамбæрста, йæ куыды сæр цæуыл у, уый. Тыргъты йæ лæдзæгæй къупп-къуппгæнгæ иннæрдæм рацыд, йæ чындз æй куыд фехъуыстаид, афтæ, стæй ныхъхъæр кодта:
Гъе уæлæ фыййау! Дæ фос дæлейæ уæлæмæ раздах! Дæлейæ уæлæмæ! О, о! Дæлейæ уæлæмæ.
Чындз райдайæны йæ хицауы къæхты уынæр æмæ лæдзæджы къуыпп-къуыпмæ йæ кæуын фæуагъта, уырдыг алæууыд. Стæй йын йæ хъæр ныхас куы айхъуыста, уæд йæ уаты рудзынгæй хохы фахсыл йæ цæст ахаста, фæлæ дзы фосы рæгъау не суыдта æмæ ныхъхъуыды кодта, хицау кæмæ дзырдта, ууыл. Йæ зонд æрцахста, фыййауы æфсон уымæ кæй дзырдта, чызг дæумæ дзурын, чындз ды йæ бамбар. Ома, сæрыхъуынтыл уæле дæлæмæ нæ, фæлæ дæлейæ уæлæмæ фасгæ ссæуын кæй хъæуы, уый. Афæлвæрдта сæ, æмæ йæ зæрдæ барухс.
Йæ даргъ сæрыхъуынтæ фаст æмæ дыууæ дзыккуйы быд куы фесты, уæд та йæ сагъæстæ сæ быны скодтой, ныр-ма мæ хицауы раз цы цæсгомæй æрлæудзынæн, афтæ æгуыдзæгæй æцæгæлон хæдзары куыд цæрдзынæн, зæгъгæ. Йæ тыхсты хъуырынарæгмæ куы сси, уæд лæгъзтæ кæнгæ скуывта:
О, дуне скæнæг, ме сфæлдисæг Хуыцау. Зæххыл цыдæриддæр ис, уый – дæ фæрцы. Мæ тыхсты мæ иунæгæй ма ныууадз. Æфсарм мæ ацы къæсæрæй ахизын нал уадзы, мæ хицауы раз фæхудинаг дæн æмæ мын адæймагæй цæрæн нал ис. Тæхгæ маргъ мæ фестын кæн!
Чындзы скуывд Хуыцаумæ фехъуыст. Фæтæригъæд ын кодта æмæ йæ Уасæгой фестын кодта. Маргъ уаты гом рудзынгæй ратахт, тыргъы ма ногæхсад дзаумæттæ ауындзæн бæндæныл абадт. Хицау ын йе скуывд фехъуыста æмæ базыдта, йæ чындз Хуыцауы фæрцы тæхгæ маргъ кæй фестад, уый. Йæ чындзыл æнувыд уыд, ауындзæн бæндæнмæ ма йæм батагъд кодта, ацахсон æй, атæхын æй ма бауадзон, зæгъгæ, фæлæ маргъ йæ цæстыты раз ныппæррæст ласта æмæ атахт. Йæхи хæрдмæ систа æмæ ма йæ хицаумæ бауасыд:
«Ыхы-ыхы, нæ хицау! Нæ мæ æрцахстай, нæ хицау!» æмæ ма абон дæр Уасæгой уыцы ныхæстæ фæлхатт кæны йæ уасты, гакк-гукк, гакк-гукк кæнгæ. У уыцы чызгау рæсугъд, схъæл, уæздан, фæлæ йæхицæн ахстон дæр чи нæ кæны, иу бынат чи нæ хъарм кæны, ахæм маргъ. Æгæрмæгуыр æйчытæ дæр æфтауы иннæ мæргъты ахстæтты. Уыдон ын сыл къуыртты фæбадынц, цъиутæ сæ рауадзынц æмæ йын сæ схъомыл кæнынц. Чызгæй йæ къух уазал доны дæр куыд нæ тъыста, маргъæй дæр у ахæм. Ис ын дзыккутау даргъ къæдзил.

Словарь по этнографии и мифологии осетин. 2014.

Смотреть что такое "УАСÆГОЙ" в других словарях:

  • уасæгой — з.б.п …   Орфографический словарь осетинского языка

  • уасын — ↓ ауасын, бауасын, æруасын, æрбауасын, рауасын, ныууасын, суасын, фæуасын Хуымæтæг, æнæаразгæ, æдзæугæ мивдисæг. Æнæххæ …   Словарь словообразований и парадигм осетинского языка

  • У — А Æ Б Г Д Дж Дз Е З И Й К Къ Л М …   Словарь по этнографии и мифологии осетин


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»